Du lịch cù lao chàm khám pá hang yến
 

Hàng chục năm trước, hang yến là vùng bất khả Mạo phạm, nhưng nay, hang đã mở cửa để khách tham quan, tạo thêm điểm du lịch đảo chàm mới ở đảo này. Đến đây, du khách vừa khám phá nghề nuôi yến lấy tổ, vừa tìm hiểu việc thờ tổ nghề yến trên đảo.
từ biệt Cửa Đại đầy thơm thảo và quyến rũ của phố Hội, tàu lướt sóng đưa chúng ta ra cù lao Chàm - vùng đất mang dấu tích của người cổ đại cách nay hàng mãi mãi và hàng trăm năm trước là cảng biển quan yếu giao du với phương Tây. Thay vì dừng lại khám phá vẻ đẹp viên mãn của cù lao này, chúng ta lại tiếp ghép đoàn trên chuyến tàu khác để ra hang yến- một tour du lịch mới lạ, quyến rũ với những trải nghiệm thú vị.
Từ xa xưa, hẻm núi của các đảo chung quanh cù lao Chàm đã có loài yến Địa ngục dân bản địa bất cứ mạng sống, leo lên những vách đá chênh vênh ấy lấy tổ yến dâng vua chúa. Và ngay từ khoảng thế kỷ 17, triều đình nhà Nguyễn đã Đoái đến nghề yến khi phân bổ ông Hồ Văn Hòa làm “Quản linh tam tỉnh yến hộ”, quản lý hoạt động khai khẩn tổ yến ở Quảng Nam, Bình Định và Khánh Hòa. Riêng Hội An, yến được khai khẩn chủ yếu ở các đảo nhỏ trong quần đảo cù lao Chàm, như: hòn Khô, hòn Tò Vò, hòn Lao...
Ra xa bờ, nhất là phía Đông hòn Lao, sóng to gió lớn. Con tàu nhấp nhô theo từng đợt sóng. Khu vực này không có những bãi cát trắng trơn nhẵn như Cửa Đại hay cù lao Chàm. Thay vào đó là những khối đá ngàn đời hiên ngang, vững chãi trước mưa gió và sóng biển. Khách không khỏi trằm trồ trước những khe núi hiểm trở, nơi chim yến đến làm tổ, ngụ và sản: đẻ) đẻ ra. Nhìn từ xa, hang yến chỉ là một kẽ hở hẹp từ mặt biển lên đến gần đỉnh núi, cao đến hàng chục mét. Đến gần, mới thấy miệng hang thông đạt các ngả. Chim yến từ biển bay vào đây làm tổ bằng nước bọt của mình rồi sinh và nuôi con cho đến khi chúng biết bay. Những người khai khẩn tổ yến phải ở lại hang nhiều tháng ròng để chăm chút tổ. Địa ngục ta làm những giàng thun bằng tre nối với nhau cao hàng chục mét lên tới miệng hang. Hằng ngày , họ leo lên giàn tre đó tiếp cận tổ , phun sương cho tổ ẩm , dễ khai khẩn. Nghề nghiệp cực nhọc và truân hiểm nhưng mỗi tổ khai khẩn được chỉ nặng khoảng 10 gram , thường khoảng 100-120 tổ mới được một kg. Mỗi kg tổ yến có giá hàng chục triệu đồng; loại tốt có khi giá lên đến 2-3 lượng vàng.
Du khách tự do khám phá hang yến và tìm hiểu về nghề truyền thống hàng trăm năm của xứ cù lao. Những giàng thun bằng tre để thợ chăm chút tổ , khai khẩn yến không khỏi khiến du khách “lạnh lưng” bởi tính mạo hiểm và bất trắc của nghề này. Nhiều công nhân khai khẩn yến tâm sự: phụ nữ lấy chồng làm nghề yến cũng như lấy chồng đi biển , “hồn treo cột buồm”. Ngày trước , cuộc sống của thợ khai khẩn yến ở hang yến rất buồn do tách biệt với môi trường chung quanh. Từ khi hang yến được đưa vào khai khẩn du lịch , ngày nào cũng có vài đoàn ghé thăm. Khách du lịch thường trò chuyện , hỏi về chuyện đời , chuyện nghề của công nhân nên các anh cảm thấy rất vui và tự hào với nghề nghiệp của mình.
Vẫn một hang yến khác , hiểm trở kỳ vĩ hơn. Ngược hướng về bãi Hương- bãi Làng , du khách ghé thăm hang Tai- nơi có sản lượng khai khẩn yến cao nhất trên đảo cù lao Chàm. Tại đây , du khách có thể leo núi xem chim yến , tắm biển , lặn nông ( lặn cạn, không để ý khí tài ) để chiêm ngưỡng thế giới muôn màu , muôn vẻ của các loài hổ phách. Quay lại đảo cù lao chàm, đến bãi Hương, khách được đưa đến viếng miếu thờ tổ nghề yến. Lịch sử hình thành nghề, miếu tổ và những câu chuyện kể về các bậc tiền hiền, khai cơ lập nghiệp mang đến cho khách nhiều cung bậc cảm xúc, nhất là đạo lý sống có nhân thương yêu của cư dân làng đảo. Tại bãi Hương, du khách còn có thể trải nghiệm cuộc sống của làng nghề chài lưới qua loại hình du lịch homestay hoặc lang thang trên các ngả đường lộng gió biển. Và du khách cũng không nên bỏ quá thời cơ khám phá vẻ đẹp hoang sơ của bãi Nần, bãi Xếp, bãi Ruộng bên cạnh những bãi vốn đã lừng danh như bãi Ông, bãi Chồng, bãi Bấc./.